Sumarið 1950 - minningarorð

(Menntaskólaritgerð, varðveitt í gamalli stílabók)

 

Eftir heillar viku umhugsun hef ég komist að þeirri niðurstöðu að mér sé um megn að skrifa ritgerð um sumarið í heild; til þess brestur mig minni, þekkingu og þolinmæði. Þess vegna ætla ég að takmarka framleiðsluna, þó að ég verði af þeim sökum að sleppa ýmsum merkisviðburðum þessa sumars, þar á meðal sögunni af fjörutíu og eins punds laxinum sem ég missti, og jeppanum sem fór á símastaurinn.

Eins og menn rekur ef til vill minni til, var spáð almyrkva á tungli nótt eina í september. Mig fýsti mjög að verða sjónarvottur að þessu einstæða fyrirbæri þótt það yrði nokkuð síðla nætur. Næstu hæð fyrir ofan byggir frændi minn, öðlingurinn Örnólfur Thorlacius. Hann samþykkti þegar að aðstoða mig við að glápa á tunglið, og lögðum við nú á ráðin um það hvernig hinum vísindalegu rannsóknum skyldi hagað.
Aðfarakvöld tunglmyrkvans höfðum við uppi viðbúnað mikinn. Það varð að samkomulagi að athuganirnar færu fram á Örnólfshæð (efri hæðinni); bæði var hún nær tungli og útsýnið betra af svölunum þar efra. Flutti ég nú ýmsa nauðsynlega hluti upp í svalaherbergið. Þar á meðal má nefna kíki, loðhúfu, ýmsar fræðibækur, rúmföt, skóhlífar og myndavél. Þegar Örnólfur kom auga á  myndavélina, gerði hann þá athugasemd að lágnættið væri ekki heppilegur tími til myndatöku, sérstaklega þegar "flashlampi" væri ekki við höndina.   Þegar líða tók á kvöldið hringdum við í 04 og réttum klukkurnar. Reis þá upp deila með okkur Örnólfi um það hvort klukkunni væri flýtt eða seinkað á sumrin (við urðum að taka tillit til þess, því að í almanakinu var myrkvanum lýst miðað við íslenskan miðtíma). Lauk svo að Örnólfur hafði betur. Um síðir gengum við til hvílu, sinn á hvorum legubekk og sofnuðum von bráðar, eftir að við höfðum séð um að vekjaraklukkan vekti okkur tímanlega.

Um eittleytið hrökk ég upp við það að ég rak höfuðið harkalega í vegginn. Ég settist upp og leit í kringum mig. Það var fremur bjart í herberginu því að nokkur birta skein inn um gluggann frá götuljósi skammt frá. Örnólfur hraut svo, að glumdi í öllu. Ég fór fram úr, læddist út að glugganum og leit út. Tunglið óð í skýjum. Ég aðgætti hvað tímanum leið og lagðist svo til svefns á ný.      

Eftir örstutta stund, að því er mér fannst, vaknaði ég við það að Örnólfur bylti sér svo mjög, að brakaði í hverri spýtu. Ég muldraði einhver ókvæðisorð, teygði mig og náði í úrið. Klukkan var hálftvö. Ég lagðist út af aftur og reyndi að sofa. En nú brá svo kynlega við að mér virtist legubekkurinn hallast, þótt ekki hefði ég orðið þess var áður. Ég brölti fram úr og tróð nokkrum skólabókum undir afturfæturna (á legubekknum, auðvitað). Þetta gerði aðeins illt verra, og ég tók því bækurnar aftur undan löppunum og smeygði þeim undir ábreiðuna í staðinn; mér fannst legubekkurinn síga svo mikið niður í miðjunni. Þrátt fyrir endurbæturnar varð tæpast sagt að vel færi um mig, en ég var of syfjaður til að leggja út í frekari tilraunir með þetta legubekksskrifli. Ég sneri mér því til veggjar og breiddi upp fyrir haus.

Þegar ég hafði velt mér á ýmsa vegu nokkra stund, komst ég að þeirri niðurstöðu að ég væri orðinn andvaka. Örnólfur hraut enn af kappi. Mig dauðlangaði til að vekja hann til að segja honum að hann mætti sofa áfram, en þorði ekki að hætta á það. Frændi gæti verið skapillur að næturlagi.

Nú var ég orðinn leiður á að horfa á bókaskápinn og velti mér á hina hliðina. Um leið var eins og illur andi kæmi í vekjaraklukkuna, og tók hún nú að óskapast, löngu fyrir tilsettan tíma.

Þegar við Örnólfur höfðum komið okkur í spjarirnar reyndist vera glaða tunglsljós. Ég setti upp gleraugun og fór að þurrka rykið af kíkinum með vasaklútnum mínum. Örnólfur settist á legubekkinn og hafði sína klukkuna við hvora hlið. Nákvæmlega fjórum mínútum áður en myrkvinn átti að byrja, huldist tungl skýjum. Við gengum um gólf hvor í kapp við annan og töldum mínúturnar, en það hafði engin áhrif. Myrkvinn hófst, og enn sást ekkert af tunglinu. Þegar hálftími var liðinn án þess að tunglið léti sjá sig, fór ég út á svalir með kíkinn. Brátt kom ég auga á einhvern ljósdepil úti við sjóndeildarhring. Ég sýndi Örnólfi, og við reyndum að átta okkur á, hvað þetta gæti verið. Ég hélt því fram að þetta væru þrjár stjörnur í röð, en Örnólfur hallaðist að því að um stjörnuþoku væri að ræða. Loks skildist okkur að þarna glampaði á postulínseinangrun á rafmagnsvír.

Víða var ljós í gluggum þótt framorðið væri. Þangað beindi ég nú kíkinum og hóf húsrannsóknir. Örnólfur gagnrýndi gerðir mínar harðlega og talaði um "ósvífnislegar gluggagægjur".   

Um klukkan hálffjögur sást móta fyrir tunglinu í gegnum skýin. Við væntum þess á hverri stundu að það kæmi alveg í ljós, og skiptumst á um að vera á verði til þess að ekkert færi fram hjá okkur. Þegar tunglið hvarf svo að fullu, tíu mínútum seinna, urðum við frekar vonlitlir um að við sæjum myrkvann. Örnólfur hætti að líta á klukkuna og fór að skoða gömul tímarit, en ég fór að hugsa um Gunnar sáluga á Hlíðarenda.

Þegar klukkan var orðin hálffimm, ákváðum við, syfjaðir og úrillir, að fara að sofa. Ég minnist þess að mig dreymdi tunglmyrkva það sem eftir var þessarar viðburðaríku nætur.

Þ.S. 14.6. 2018 

Forsíða