Þorsteinn Sæmundsson

 Japansferð 1987


Þessi ferð var í boði Pólrannsóknastofnunar Japans (National Institute of Polar Research, NIPR), sem ég hafði haft samvinnu við í mörg ár. Rannsóknirnar snerust um tengsl norðurljósa og segultruflana á Íslandi annars vegar og á Suðurskautslandinu hins vegar. Yfirmaður þessara rannsókna var dr. Natsuo Sato. Aðstoðaði ég Japanina við að koma upp rannsóknarstöðvum á fjórum stöðum Íslandi. Í þakklætisskyni bauð dr. Sato mér í heimsókn til Japans og greiddi stofnun hans ferðakostnaðinn. Með samþykki Japana var Guðný með í för, að sjálfsögðu á okkar kostnað. Ferðin tók 19 daga.

Lagt var af stað föstudaginn 16. október 1987. Mæting var við Loftleiðahótel kl. 6:45. Veður var gott. Guðný var lasin af kvefi og byrjuð að taka sýklalyf. Flugtak var kl. 9:15. Flogið var til Kaupmannahafnar á 3 klst. Þar tók við tveggja klst. bið en síðan var flogið með Scandinavian Airlines í norður og vestur til Anchorage í Alaska. Flugleiðin lá norður fyrir Grænland, mjög nærri norðurskautinu. Flugið tók 8 klst. Í Anchorage var stansað nokkra stund, en síðan flogið áfram til Tokyo. Það flug tók 7 klst. Í dagbók hef ég skrifað að ferðin hafi tekið 25 klst. Mér skilst að þessi leið sé ekki farin lengur heldur flogið til austurs, sem tekur mun styttri tíma (11 klst.). Ástæðan er breytt ástand í stjórnmálum sem leyfir ferðir yfir fyrrum Sovétlýðveldi.


Flogið yfir Alaska. Fjallið sem sést er Mt. Kinley

Sætin voru fremur þröng og okkur varð lítið um svefn. Á norðurleiðinni var staða vélarinnar sýnd á skjákorti, sem var fróðlegt, þar til ferðin var hálfnuð. Þá bilaði sýningarkerfið og vélin sýndist á sama stað eftir það.

Flugvélin okkar í Anchorage

Guðný ræðir við sessunaut í flugvélinni

Við komuna til Tokyo keypti ég tvær viskýflöskur til að færa þeim Natsuo Sato og Takayuki Ono sem tóku á móti okkur. Báða þekktum við mæta vel frá Íslandsferðum þeirra. Þessir ágætismenn óku með okkur að íbúð sem okkur var ætluð og Ono fór í matvöruverslun og sótti fyrir okkur egg, brauð, ost, kornflögur, mjólk og skyr. Síðan var farið á skrifstofu NIPR skammt frá. Þaðan reyndum við að hringja heim og tala við Svönu dóttur okkar, 9 ára, en ekki var svarað. Klukkan heima var þá 10:45. en í Japan 19:45. Dagsetningin var nú 17. október, að kvöldi.

Daginn eftir, sunnudaginn 18. október, kom Ono og fór með okkur upp í mikið háhýsi, 60 hæða skýjaklúf sem kallast Sunshine 60. Hann er 220 m á hæð og var um skeið hæsta bygging í Japan og reyndar í allri Asíu. Útsýnið þaðan var mikið.

Skýjaklúfurinn Sunshine 60

Útsýni úr Sunshine 60



Ono og Guðný í Sunshine 60

Á efstu hæð var kort þar sem helstu kennileiti voru sýnd og nafngreind á ensku. Það vakti athygli mína að nokkur nöfn voru keimlík, Arakawa Liver, Tama Liver o.s.frv. Þarna var greinilega um framburðarvanda að ræða; Japanir rugla gjarna saman stöfunum L og R. Ég benti Ono á þetta og sá að honum þótti miður. Úr byggingunni sáum við Fuji fjall mjög vel. Þarna var mikið af fínum verslunum. Á eftir buðum við Ono út að borða. Eftir hádegi lagði Guðný sig því að hún var enn hálflasin og tók penicillintöflur.

Mánudaginn 19. október fór ég með Ono í byggingu NIPR og sat fund með öllu starfsliðinu. Sato var þar smátíma, en fór síðan, enda önnum kafinn við undirbúning ferðar til Suðurskautslandsins.
Um kvöldið sátum við kvöldverð í boði prófessors Takeo Hirasawa. Var það á al-japönskum stað. Erfitt var að átta sig á réttunum sem í boði voru. Guðný hafði orð á því að einn rétturinn væri sérlega ljúffengur. Þegar við spurðum hvað þetta væri, kom upp úr dúrnum að það voru marglyttur!



Hinn al-japanski kvöldverður. Í miðju var hringborð sem snerist stöðugt

        

Annar japanskur kvöldverður



Á götu í Tokyo



Þriðjudaginn 20. október fór Ono með okkur á járnbrautarstöð og kom okkur í lest til Kyoto. Þetta var hraðlestin fræga, Shinkasen, sem fer með meira en 200 km hraða. Vegalengdin til Kyoto er 450 km og ferðin tók 2 klst. og 20 mínútur eða þar um bil.

Fuji-fjall séð úr hraðlestinni

Mér er það sérstaklega minnisstætt þegar við stóðum á brautarstöðinni í Tokyo hve framandi staðurinn var, ekkert einasta skilti á skiljanlegu máli og enginn maður sem virtist skilja ensku.

Þegar til Kyoto kom tók Tohru Araki á móti okkur.


Araki og Guðný á brautarstöðinni í Kyoto

Seinna um daginn hittum við Toyo Kamei sem sinnt hefur úrvinnslu úr Leirvogsgögnum. Einnig heilsaði ég manni að nafni Sugiura, en hann mun vera sá sem skrifaði merka grein um segulstorma í samvinnu við Sydney Chapman.

Toyo Kamei við japanska ritvél, sannkallað galdratól. Araki stendur aftar

Stúlka vinnur við línurit úr Leirvogi



Hótelið okkar í Kyoto

Miðvikudaginn 21. október fórum við með hópferðabíl til bæjarins Nara. Þar eru höfuðstöðvar Búddatrúarmanna og okkur var sýnt risastórt Búddalíkneski, 15 metra hátt.

Búddahofið í Nara. Þar inni er líkneskið mikla

Fimmtudaginn 22. október var okkur sýnd keisarahöllin í Kyoto, eða réttara sagt garðurinn þar umhverfis.Um kvöldið vorum við í boði hjá prófessor Araki.

Hjá Araki og frú

Föstudaginn 23. október fór Araki með okkur í Nijo kastala. Þetta er bygging frá því um 1600, reist af stríðsherra þess tíma (shogun).



Nijo kastalinn



Á göngu í Kyoto

Úr skrúðgöngu. Hermaður í fornum hertygjum

Um hádegi ók Araki okkur á brautarstöðina þar sem við kvöddum hann og tókum hraðlestina til Tokyo. Þar tók Ono á móti okkur og fór með okkur að sjá keisarahöllina (aðallega garðinn, höllin sást í fjarska). Höllin var vel varin af hermönnum. Svo borðuðum við kvöldverð með Ono.



Varðmaður við garðinn umhverfis keisarahöllina

Laugardag 24. október var rigning. Við Guðný tókum leigubíl og fórum í Sunshine 60 skýjaklúfinn og litum í verslanir.  Borðum þarna  í hádeginu. Komum heim um kl. 18:30.

Sunnudagsmorgun 25. október kom Yutaka Tonegawa frá NIPR og kona hans og fóru með okkur í listasafn þar sem við sáum listaverk frá 14. öld og þjóðbúninga aftur til 5. aldar. Fórum svo í búðargötur en keyptum ekkert.  Komum heim um sexleytið, orðin þreytt.

Tonegawa og frú ásamt Guðnýju

Mánudaginn 26. október fórum við snemma morguns út á skrifstofu til Onos þar sem hann bauð okkur í kaffi.



 Ono á skrifstofu sinni í NIPR

Tölvubúnaður á NIPR

Meiri tölvubúnaður á NIPR

Morgunte á NIPR

Síðan fór Ono með okkur til Kakioka segulmælingastöðvarinnar sem upprunalega var í Tokyo en hafði fyrir löngu verið flutt til staðar 70 km norðvestur af borginni.. Ono var leiðsögumaður okkar sem oftar. Á leiðinni var komið við í geimferðastofnun. Þar borðuðum við hádegismat með fjölda starfsmanna. Leiðin að segulmælingastöðinni var krókótt og brött. Yfirmaður, sem ég man því miður ekki nafn á, sýndi okkur stöðina. Alltaf þurftum við að fara úr skónum ef gengið var inn í hús; sá er háttur Japana. Við yfirgáfum stöðina kl. 16:30 og vorum komin heim kl. 19:35, þá orðin vel þreytt. 


Í Kakioka segulmælingastöðinni





Yfirmaður stöðvarinnar við mælitæki

Þriðjudaginn 27. október fékk ég aðstöðu á skrifstofu í NIPR til að undirbúa erindi sem ég ætlaði að halda næsta dag. Reyndar hafði ég varið talsverðum tíma í þetta erindi áður en ég fór að heiman og tekið fjölda mynda til að sýna á tjaldi. Ætlun mín var að lýsa sem best Raunvísindastofnun Háskólans og þeirri starfsemi sem þar færi fram. Japanir höfðu farið fram á þetta um leið og þeir buðu mér í ferðina.

Á skrifstofunni
 
Um hádegið fórum við út að borða með Ono og hann sýndi okkur sædýrasafn. Ég fór svo aftur á skrifstofuna en Guðný fór og keypti ýmislegt matarkyns, en hélt sig heima til kvölds og undirbjó kvöldverð fyrir okkur.

Guðný við heimilisstörf í Tokyo

Uppþvottur í Tokyo
 

Horft frá byggingu NIPR til íbúðar okkar. Guðný sést á svölum
 

Miðvikudag 28. október hélt ég erindið við góðar undirtektir, en Guðný fór í verslanir. Eftir hádegið fórum við bæðií verslanir en um kvöldið var okkur boðið ásamt fleirum á kínverskan veitingastað. Þangað fórum við í lest og vorum 8 saman.

Fimmtudaginn 29. október heimsóttum við háskólann í Tokyo. Þar tók á móti okkur próf. S. Kokubun og sýndi okkur ýmislegt, þar á meðal tölvu sem var sögð sú öflugasta í Japan. Þarna var okkur boðið í hádegismat. Síðan fórum við niður að höfn að skoða ísbrjótinn Shirase sem senn átti að flytja Sato til suðurskautslandsins.


Við öfluga tölvu



Sato, Guðný og Ono á hafnarbakkanum



Við ísbrjótinn Shirhase

Á stjórnpalli Shirhase


Sato í káetu sinni

Sato á þilfari

Föstudaginn 30. október vorum við í búðum fyrir hádegi, en síðdegis bauð prófessor Takeo Hirasawa okkur í Goto stjörnuverið (planetarium). Fjöldi stjörnuvera er í Tokyo. Þetta ver dregur nafn sitt af eiganda fyrirtækjasamstæðu en er alls óskylt samnefndu fyrirtæki sem nú framleiðir himinsýningarvélar í stórum stíl. Það vakti athygli mína að sýningarvélin í þessu stjörnuveri var merkt Carl Zeiss. Skilst mér að Zeiss sé í hávegum haft í Japan. Eftir sýninguna bauð Hirasawa okkur að borða á mjög fínum veitingastað, og var kona hans, Hiroko, með í för. Hún gaf okkur handmálaðan disk frá Edo tímabilinu.

Hirasawa hjónin og Guðný

Laugardaginn 31. október vorum við mest í búðum í Ikebukuro verslunarhverfinu, en buðum Ono út með okkur að borða um kvöldið.

Skyggnst í glugga á veitingahúsi

Sunnudaginn 1. nóvember fórum við enn í verslunarferð til Ikebukuro. Ono var með mér í annarri ferð frá 4 til 6.

Mánudag 2. nóvember kvöddum við starfslið á NIPR. Ono fór með okkur á flugstöð, en þar þurftum við að taka vagn til Narita flugstöðvarinnar sem er 60 km frá Tokyo. Þaðan var flogið til Anchorage í Alaska og svo til Kaupmannahafnar. Eftir 7 klst. bið í Höfn var flogið til Glasgow og þaðan heim. Alls tók heimferðin 36 klst.

Þess má geta að hjálparhella okkar í ferðinni, Takayuki Ono, lést árið 2013.
 

Þ.S. 3.4. 2021