Ůegar Úg fann Pl˙tˇ

Ůa­ haf­i ekki hvarfla­ a­ mÚr a­ fŠra ■essa frßs÷gn Ý letur fyrr en vinur minn, SnŠvarr Gu­mundsson stj÷rnusko­ari par excellence, hvatti mig til ■ess me­ ■eim r÷kum a­ Úg hafi sennilega or­i­ fyrstur ═slendinga til a­ berja Pl˙tˇ augum.

Ůetta ger­ist ßri­ 1959, sk÷mmu eftir a­ Úg fˇr til doktorsnßms vi­ hßskˇlann Ý London.  ╔g haf­i fengi­ vinnua­st÷­u vi­ stj÷rnuturn hßskˇlans sem er Ý einu af ˙thverfum Lund˙na, Mill Hill. Forst÷­uma­ur stj÷rnuturnsins, Clabon W. Allen, var lei­beinandi minn vi­ doktorsverkefni­ sem fjalla­i um ßhrif sˇlar ß j÷r­, nßnar tilteki­ uppruna ra­bundinna segulstorma. Allen er ■ekktastur fyrir bˇk sÝna, Astrophysical Quantities sem flestir ef ekki allir stj÷rnufrŠ­ingar hafa nřtt sÚr. ┴ ■essum tÝma var hann a­ vinna a­ ■ri­ju ˙tgßfu ■essarar bˇkar.

Ekki ■urfti Úg sjˇnauka vegna verkefnis mÝns ■vÝ a­ vinna mÝn bygg­i ß mŠlingum og athugunum sem ger­ar h÷f­u veri­ annars sta­ar, a­allega Ý Frakklandi og Ůřskalandi, svo og breskum heimildum. ┴ hinn bˇginn fannst mÚr freistandi a­ notfŠra mÚr a­st÷­una Ý Mill Hill til stj÷rnufrŠ­ilegra athugana. Ůarna voru ßgŠtir sjˇnaukar, bŠ­i linsusjˇnaukar og spegilsjˇnaukar. Einn ■eirra haf­i upphaflega veri­ Ý Radcliffe stj÷rnust÷­inni Ý Oxford og var kenndur vi­ ■ß st÷­. Ůetta voru Ý raun tveir samfastir sjˇnaukar 7 metra langir, annar me­ 24-■umlunga linsu, hinn me­ 18-■umlunga linsu. Sß stŠrri var eing÷ngu nota­ur til a­ taka ljˇsmyndir. ═ ■ß daga var mynda­ ß glerpl÷tur sem voru 15 cm ß hvorn veg. Minni  sjˇnaukann mßtti nřta til beinna sjˇnathugana. ╔g nota­i hann  me­al annars til a­ sko­a reikistj÷rnuna Mars og gat ■ß Ý fyrsta sinn greint helstu landslagsdrŠtti ß yfirbor­inu. ┌ranus sko­a­i Úg einnig og nß­i mynd af honum og fjˇrum stŠrstu tunglum hans. S˙ mynd ■Štti ekki merkileg n˙ ß d÷gum, en ■ˇtti ■ß nŠgilega gˇ­ til ■ess a­ birta hana Ý bˇk ■egar ˙tgefandi nokkur haf­i samband vi­ stj÷rnuturninn og leita­i eftir mynd af ┌ranusi og tunglum hans. ╔g lŠt myndina fylgja hÚr.
 


 

Ůar kom a­ Úg fˇr a­ huglei­a hvort hugsanlegt vŠri a­ sjß Pl˙tˇ Ý 18- ■umlunga sjˇnaukanum. Pl˙tˇ var ■ß talinn Ý hˇpi reikistjarna, s˙ ysta Ý sˇlkerfinu og s˙ eina sem Úg haf­i ekki sÚ­. Vandamßli­ var a­ finna ■ennan litla ljˇsblett innan um aragr˙a af ßlÝka daufum stj÷rnum. ═ stj÷rnualmanaki fann Úg upplřsingar um st÷­u Pl˙tˇs ß himninum svo a­ Úg gat beint sjˇnauka nokkurn veginn Ý rÚtta stefnu. ╔g nota­i fyrst 24-■umlunga sjˇnaukann og tˇk myndir ß nokkurra daga fresti. Eftir a­ hafa framkalla­ myndirnar og bori­ ■Šr saman gat Úg fundi­ Pl˙tˇ ß myndunum vegna ■ess a­ hann haf­i hreyfst mi­a­ vi­ fastastj÷rnurnar. S÷mulei­is gat Úg ߊtla­ hvar Pl˙tˇ myndi ver­a nŠst ■egar fŠri gŠfist til a­ sjß hann. Ůessi a­fer­ gafst vel, og mÚr tˇkst a­ finna Pl˙tˇ me­ 18-■umlunga sjˇnaukanum a­ kv÷ldi 10. aprÝl 1959.

Ůegar Úg sag­i prˇfessor Allen frß ■essu, sřndi hann strax ßhuga ß a­ sjß Pl˙tˇ sjßlfur. Ůremur d÷gum sÝ­ar, hinn 13. aprÝl, var aftur bjart til lofts og vi­ tˇkum til vi­ athuganir. ╔g fann Pl˙tˇ fljˇtlega me­ hli­sjˇn af nßlŠgum fastastj÷rnum, en prˇfessor Allen gat ekki komi­ auga ß hann ■rßtt fyrir Ýtreka­ar tilraunir. Ůetta gramdist honum mj÷g. Vi­ gßtum ekki fundi­ a­ra skřringu en ■ß, a­ sjˇn hans hef­i dofna­ me­ aldrinum. N˙ var Allen ekki gamall ma­ur, a­eins 54 ßra og me­ ßgŠta sjˇn, en Úg var  ■rjßtÝu ßrum yngri og ■a­ ger­i gŠfumuninn. ═ sjßlfu sÚr var ■etta lŠrdˇmsrÝkt fyrir mig, ■vÝ a­ ■a­ ger­i mÚr ljˇst hve miklar breytingar ver­a ß ljˇsnŠmi augans ■egar aldurinn fŠrist yfir.

HÚr fyrir ne­an fylgja nokkrar myndir til skřringar.



Stj÷rnuturn Lund˙nahßskˇla 1959 (Mynd: Ů.S.)

Prˇfessor C.W. Allen (Mynd: Ů.S.)



H÷fundur vi­ Radcliffe sjˇnaukann (Mynd: Tao Kiang)
 

Tao Kiang stj÷rnufrŠ­ingur vi­ Radcliffe  sjˇnaukann (Mynd: Ů.S.)

 

Þ.S. 14.4. 2017. Vi­bˇt 16.4. 2017.

ForsÝ­a