Um stillingu klukkunnar

eftir Žorstein Sęmundsson

    Hinn 9. mars birtist grein ķ Morgunblašinu eftir Björgu Žorleifsdóttur lķfešlisfręšing og įhugamann um rétta klukku į Ķslandi. Greinin ber yfirskriftina "Nokkur atriši um svefn og mikilvęgi birtu himinsins" og fjallar um svefnvenjur Ķslendinga. Björg kemst aš žeirri nišurstöšu aš svefntķmi landsmanna myndi lengjast um 50-80 mķnśtur, mismunandi eftir landshlutum, ef klukkunni vęri seinkaš um eina klukkustund. Žessi nišurstaša viršist illa rökstudd og ekki sennileg. Sofa menn hįlftķma lengur į Austurlandi en Vesturlandi af žvķ aš klukkan eystra er nęr "réttri klukku";? Er eitthvaš sem bendir til žess aš svefntķmi Ķslendinga hafi styst eftir 1968 žegar fariš var aš flżta klukkunni į veturna eins og gert hafši veriš į sumrin? Styttist svefntķminn į vorin og lengist aftur į haustin ķ žeim löndum žar sem klukkunni er flżtt og seinkaš į hverju įri? Eftir žvķ sem Björg segir ętti įhrifanna aš gęta į sumrin, jafnvel žar sem bjart er allan sólarhringinn.

    Björg męlir meš žvķ aš klukkunni verši seinkaš um eina klukkustund allt įriš. Žetta var annar af tveimur valkostum sem menn stóšu frammi fyrir įriš 1968 žegar fólk var oršiš žreytt į "hringlinu meš klukkuna". Žį var įkvešiš, aš vandlega athugušu mįli, aš festa "sumartķmann"; (ž.e. fljóta klukku) allt įriš. Sem stjörnufręšingur hlżt ég aš vera sammįla Björgu um aš hinn kosturinn hefši veriš ešlilegri mišaš viš gang sólar. En stilling klukkunnar er mįlamišlun žar sem taka veršur tillit til margra sjónarmiša. Ķ grein minni ķ Mbl. 25. febrśar benti ég į vefsķšu Almanaks Hįskólans žar sem lesa mętti žęr röksemdir sem aš baki lįgu žegar įkvöršun var tekin um nśgildandi tķmareikning. Björg segir stuttlega frį žessum rökum, en afgreišir žau meš žessum oršum: "Flest žessara raka hafa meš tķmanum aš mestu gengiš sér til hśšar."

    En er žaš svo?  Hvaš er žaš sem oršiš er śrelt?  Hiš eina sem Björg nefnir er žetta: "Meš nżrri tękni eru klukkur samstilltar, ķ einni andrį uppfęrast tķmatöflur og tölvusamskipti eru nś möguleg allan sólarhringinn." Žetta eru einungis žrjś atriši, og ašeins žaš sķšasta skiptir mįli žegar meta skal tillögu Bjargar, žvķ aš hśn gerir ekki rįš fyrir neinu hringli meš klukkuna. Lķtum samt nįnar į hvert žessara žriggja atriša.

    Sjįlfvirk klukkustilling er vissulega möguleg ķ mörgum tölvum og tękjum. En žvķ fer fjarri aš sjįlfvirkni leysi allan vanda og fyrirhöfn viš aš breyta tķmanum vor og haust.  Óhętt er aš fullyrša aš nś séu į Ķslandi mun fleiri klukkur, öryggiskerfi og męlikerfi sem žyrfti aš handstilla heldur en voru hér į žvķ herrans įri 1968. Um önnur óžęgindi af tķmabreytingum geta menn aušveldlega fręšst meš žvķ aš spyrja Ķslendinga sem bśiš hafa ķ löndum žar sem reglur um sérstakan sumartķma eru ķ gildi. Einnig mį benda į eftirfarandi grein ķ Wikipediu:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Daylight_saving_time

    Žaš sem Björg segir um skjóta uppfęrslu į tķmatöflum bendir til misskilnings af hennar hįlfu. Ķ greinargerš meš frumvarpinu 1968 var talaš um aš tķmatöflur s.s. flóštöflur hefšu oftsinnis veriš rangtślkašar žegar klukkunni var breytt tvisvar į įri, en hvergi sagt aš erfitt vęri aš umreikna töflurnar.

    Meš žeim ummęlum aš tölvusamskipti séu nś möguleg allan sólarhringinn į Björg augsżnilega viš žaš aš į tölvuöld skipti tķmamunurinn milli Ķslands og annarra landa minna mįli en įšur. Žessu get ég veriš sammįla, enda var žaš ein af röksemdum mķnum gegn tillögu um nżjan sumartķma sem fram kom į Alžingi įriš 1994.  Ekki létu allir sannfęrast žvķ aš ķ frumvarpi sem boriš var fram į Alžingi įriš 2000 var aftur lagt til aš klukkunni yrši flżtt um eina stund yfir sumariš, meš žeim rökum m.a. aš breytingin myndi fęra Ķsland nęr öšrum Evrópulöndum ķ tķma. Af žessu er ljóst aš sumir myndu telja žaš til óhagręšis aš seinka klukkunni og auka žannig tķmamuninn milli Ķslands og annarra Evrópulanda um eina klukkustund.  Ķ žessu sambandi skal bent į umsögn sem undirritašur tók saman aš beišni Efnahags- og višskiptanefndar Alžingis ķ aprķl 1994. Žį umsögn mį finna į veffanginu

    http://www.almanak.hi.is/althing1.html

    Viš lagasetninguna 1968 var markmišiš aš fara žį leiš sem flestir landsmenn gętu sętt sig viš. Ef taka ętti įkvöršun į nż og allar hlišar mįlsins vęru skošašar er ég žess fullviss aš nišurstašan yrši óbreytt.

(Mbl. 20. mars 2010)