ForsÝ­a

Um jafnrÚttisl÷gin og stjˇrnarskrßna

═ frÚttum er i­ulega vitna­ til svonefndra jafnrÚttislaga, sem Ý rauninni heita "L÷g um jafna st÷­u og jafnan rÚtt kvenna og karla". Ůar sem j÷fn sta­a hefur forgang Ý heitinu og jafnvel Ý l÷gunum lÝka, Štti fremur a­ kalla l÷gin jafnst÷­ul÷g en jafnrÚttisl÷g. L÷g me­ ■essu heiti voru upphaflega sett ßri­ 2000, en voru endursko­u­ ßri­ 2008. Allt frß ■vÝ a­ upphaflegu l÷gin voru sam■ykkt ß Al■ingi hef Úg undrast a­ enginn skuli hafa vefengt gildi ■eirra fyrir dˇmstˇlum. L÷gin vir­ast ganga Ý berh÷gg vi­ stjˇrnarskrß ■ar sem ■au leggja blessun sÝna yfir atferli sem er andstŠtt 65. grein stjˇrnarskrßrinnar. S˙ grein er svohljˇ­andi:

"Allir skulu vera jafnir fyrir l÷gum og njˇta mannrÚttinda ßn tillits til kynfer­is, tr˙arbrag­a, sko­ana, ■jˇ­ernisuppruna, kyn■ßttar, litarhßttar, efnahags, Štternis og st÷­u a­ ÷­ru leyti. Konur og karlar skulu njˇta jafns rÚttar Ý hvÝvetna."

Ůessi grein stjˇrnarskrßrinnar er afdrßttarlaus, og er hvergi gert rß­ fyrir neinum undantekningum. Ůrßtt fyrir ■a­ stˇ­ Ý upphaflegri ˙tgßfu jafnrÚttislaganna a­ mismunun eftir kynfer­i vŠri leyfileg ■egar um vŠri a­ rŠ­a a­ger­ir til a­ koma ß "jafnrÚtti og jafnri st÷­u kynjanna". ═ n˙gildandi ˙tgßfu er ■etta or­a­ ß ˇbeinni hßtt (Ý 24. grein):

"Hvers kyns mismunun ß grundvelli kyns, hvort heldur bein e­a ˇbein, er ˇheimil. ١ teljast sÚrtŠkar a­ger­ir ekki ganga gegn l÷gum ■essum". Skřringuna ß ■vÝ hva­ felist Ý sÚrtŠkum a­ger­um er a­ finna annars sta­ar (Ý 2. grein):

"SÚrtŠkar a­ger­ir: SÚrstakar tÝmabundnar a­ger­ir sem Štla­ er a­ bŠta st÷­u e­a auka m÷guleika kvenna e­a karla Ý ■vÝ skyni a­ koma ß jafnri st÷­u kynjanna ß ßkve­nu svi­i ■ar sem ß anna­ kyni­ hallar. Ůar getur ■urft tÝmabundi­ a­ veita ÷­ru kyninu forgang til a­ nß jafnvŠgi."

Ekki er ˙tskřrt hva­ ßtt er vi­ me­ jafnri st÷­u en ljˇst er a­ ■essar "sÚrtŠku a­ger­ir" fela Ý sÚr mismunun eftir kynfer­i ■vÝ a­ ßkvŠ­i­ er beinlÝnis sett fram sem undantekning frß banninu vi­ mismunun. Gallinn er sß a­ stjˇrnarskrßin leyfir enga slÝka undantekningu.

═ 15. grein jafnrÚttislaganna segir svo: "Vi­ skipun Ý nefndir, rß­ og stjˇrnir ß vegum rÝkis og sveitarfÚlaga skal ■ess gŠtt a­ hlutfall kynjanna sÚ sem jafnast og ekki minna en 40% ■egar um fleiri en ■rjß fulltr˙a er a­ rŠ­a. Ůetta gildir einnig um stjˇrnir opinberra hlutafÚlaga og fyrirtŠkja sem rÝki e­a sveitarfÚlag er a­aleigandi a­". Me­ ÷­rum or­um, kynfer­i ß a­ skipta mßli ■egar vali­ er Ý nefndir, rß­ og stjˇrnir. Ůa­ merkir a­ tiltekinn einstaklingur hefur ekki sama m÷guleika og annar einstaklingur af ÷­ru kyni til a­ fß sŠti Ý vi­komandi nefnd e­a rß­i. Ůetta er brot ß 65. grein stjˇrnarskrßrinnar.

═ 26. gr. laganna segir: "Ëheimilt er a­ auglřsa e­a birta auglřsingu um laust starf ■ar sem gefi­ er Ý skyn a­ fremur sÚ ˇska­ starfsmanns af ÷­ru kyninu en hinu. Ůetta ßkvŠ­i gildir ekki ef tilgangur auglřsandans er a­ stu­la a­ jafnari kynjaskiptingu innan starfsgreinarinnar og skal ■a­ ■ß koma fram Ý auglřsingunni". Enga slÝka undantekningu frß j÷fnum rÚttindum er a­ finna Ý stjˇrnarskrß. ═ ■essari grein laganna er veri­ a­ gefa ■vÝ undir fˇtinn a­ ■a­ sÚ Ý lagi a­ sni­ganga stjˇrnarskrßna ef tilgangurinn er gˇ­ur.

"═ augum okkar al■ingismanna ß stjˇrnarskrßin a­ vera heil÷g" var sagt ß Al■ingi Ý j˙lÝ 2004. Fallega mŠlt, en heldur ˇgŠtilega eins og ofangreint dŠmi sřnir. Um ■essar mundir er miki­ rŠtt um endursko­un stjˇrnarskrßrinnar. En hva­a tilgangi ■jˇnar endursko­un ef al■ingismenn vir­a ekki stjˇrnarskrßna?

Ůorsteinn SŠmundsson

(Grein ■essi birtist Ý Morgunbla­inu 26. maÝ 2011)

Sett ß vefsÝ­u 26. 5. 2011